Bir zamanlar, teknolojinin ve kitapların iç içe geçtiği modern bir dünyada, araştırmayı çok seven beş kafadar yaşardı: Sarıkız, Balkız, Aykız, Gülyüz ve Görkem.
Okulda dönem ödevlerinin konusu belli olmuştu: “Hava Kirliliği ve Çözüm Yolları.”
Beş arkadaş, Görkem’in evindeki büyük çalışma odasında toplanmışlardı. Masanın üzeri kağıtlar, kalemler ve tabletlerle doluydu.
Sarıkız, elindeki kalemi havada sallayarak, “Bence önce Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın verilerine bakmalıyız,” dedi.
Balkız, “Kütüphaneye gidip eski ansiklopedileri de tarayalım, belki eskiden hava nasıldı onu öğreniriz,” diye ekledi.
Aykız, tabletinden başını kaldırıp, “İnternetteki bilimsel makaleleri indiriyorum şu an,” dedi.
Gülyüz ise hayalperestti, “Keşke doğayla konuşabilsek, o bize ne yapmamız gerektiğini söylerdi,” diye mırıldandı.
Görkem, grubun planlayıcısı olarak, “Tamam, herkes bir kaynak seçsin. Planımız şu: Önce sorunu tanımla, sonra kaynağı bul, en son da çözümü üret,” dedi.
Tam o sırada, odanın açık penceresinden içeri garip, mor renkli bir toz bulutu girdi. Önce hafif bir rüzgar esti, ardından odanın içi görünmez hale geldi. Çocuklar birbirlerine tutundular.
VUUUUUP!
Bir vakum sesi duyuldu ve her yer karardı.
Gözlerini açtıklarında, Görkem’in odasında değillerdi. Yumuşak çimenlerin üzerindeydiler. Etraflarında devasa çınar ağaçları gökyüzüne uzanıyordu ama gökyüzü… Gökyüzü griydi.
Görkem saatine baktı, tarih 1525 yılını gösteriyordu! Tam 500 yıl geriye gitmişlerdi.
“İnanılmaz!” dedi Aykız. “Zamanda yolculuk yaptık!”
Ancak sevinçleri kısa sürdü. Bulundukları orman güzeldi ama hemen aşağıda, vadinin tabanında kurulu olan küçük kasabadan kapkara dumanlar yükseliyordu. İnsanlar öksürüyor, kuşlar uçamıyor, ağaçların yaprakları kararıyordu.
“Hey!” diye bir ses duydular. Arkalarına döndüklerinde, başında kocaman bir kavuk, elinde uzun bir asa olan yaşlı bir adam gördüler. Bu, dönemin ünlü simyacısı ve doğa bilgini Bilge Rüzgar’dı.
“Siz de kimsiniz? Kıyafetleriniz pek tuhaf,” dedi Bilge Rüzgar, öksürerek.
Çocuklar durumu kısaca, ama “gelecekten geldiklerini” söylemeden, uzak diyarlardan gelen araştırmacı gezginler olduklarını anlatarak geçiştirdiler.
Gülyüz, “Efendim, bu duman nedir? Neden bu kadar kötü kokuyor?” diye sordu.
Bilge Rüzgar üzgünce iç çekti. “Kasabanın demircisi Demir Pençe, daha çok kılıç ve kalkan üretmek için dağlardan getirdiği ‘Kara Taş’ı (kömürü) dev ocaklarda yakıyor. Ama dumanın gidecek yeri yok. Vadiye çöküyor ve hepimizi zehirliyor. Ne yaptıysam dinletemedim.”
Sarıkız öne atıldı. “Bizim ödevimiz… Yani görevimiz bu tür sorunları çözmek! Bize izin verin.”
Çocuklar hemen **”Araştırmacı Planı”**nı devreye soktular.
- Gözlem (Balkız): Balkız kasabaya indi. Ocakların bacası olmadığını, dumanın doğrudan insanların yüzüne üflendiğini gördü. Ayrıca kasabanın etrafındaki tüm ağaçlar, ocakları yakmak için kesilmişti. Rüzgarı kesecek ve havayı temizleyecek orman yok olmuştu.
- Veri Toplama (Aykız ve Gülyüz): İkili, dumanın en yoğun olduğu saatleri ve rüzgarın yönünü hesapladı. Duman, rüzgar olmadığı için vadiden çıkamıyordu.
- Kaynak Araştırması (Sarıkız): Bilge Rüzgar’ın kütüphanesine (eski parşömenlere) baktı. Suyun ve yünün dumanı süzebileceğine dair eski notlar buldu.
- Çözüm Planı (Görkem): Görkem herkesi topladı. “Modern teknolojimiz yok ama bilimin temelleri burada da geçerli. Filtreleme ve Ağaçlandırma yapacağız!”
Hemen Demir Pençe’nin atölyesine gittiler. Demirci, is pas içinde, sinirli bir adamdı.
“Ne istiyorsunuz? Çalışıyorum!” diye bağırdı.
Görkem, “Usta, eğer bu dumanı yok edersek, işçilerin daha az hastalanır ve daha çok çalışabilir. Daha çok üretim yaparsın,” diyerek onu ikna etti.
Çözüm Operasyonu Başladı:
- Sarıkız ve Aykız (Filtreleme): Koyun yünlerini ıslatarak bacaların çıkışına devasa, süzgeç benzeri ağlar ördüler. Duman bu ıslak yünlerden geçerken, içindeki siyah partiküller (kurum) yüne yapışıyor, dışarıya daha temiz, beyaz bir buhar çıkıyordu. (Bu, modern dünyadaki sanayi filtrelerinin atasıydı!)
- Gülyüz ve Balkız (Doğal Temizlik): Kasaba halkını örgütlediler. Vadinin yamaçlarına, havayı en hızlı temizleyen bitkilerden biri olan çınar ve salkım söğüt fidanları diktiler. “Her kesilen ağaç için on tane dikmelisiniz, yoksa nefesiniz kesilir!” dediler.
- Görkem ve Bilge Rüzgar (Rüzgar Koridoru): Binaların ve atölyelerin yerleşimini incelediler. Rüzgarın önünü kesen gereksiz duvarları yıktırıp, vadinin hava akımını (sirkülasyonu) sağladılar. Böylece kirli hava birikmeden dağılıp gidiyordu.
Birkaç gün içinde mucizevi bir değişim oldu. O kapkara bulut dağıldı. Gökyüzü masmavi oldu. Kuşlar geri döndü ve öksürük sesleri yerini çocuk kahkahalarına bıraktı.
Bilge Rüzgar, gözleri dolarak çocuklara baktı. “Sizler, doğanın dengesini geri getirdiniz. Bu bilgiyi nereden öğrendiniz?”
Gülyüz gülümsedi. “Kitaplardan, doğadan ve aklımızı kullanmaktan.”
Bilge Rüzgar, onlara ödül olarak parlayan, kristal bir taş uzattı. “Bu, Temiz Nefes Taşı. Bunu ne zaman havaya tutarsanız, size doğru yolu gösterecek.”
Görkem taşı eline aldığı anda, o tanıdık mor toz bulutu tekrar belirdi.
VUUUUUP!
Gözlerini açtıklarında tekrar Görkem’in odasındaydılar. Her şey bıraktıkları gibiydi. Saat sadece bir dakika ilerlemişti.
Çocuklar birbirlerine baktılar. Bu bir rüya mıydı? Ama Görkem’in elinde, parıl parıl parlayan o kristal taş duruyordu.
Hemen masaya oturdular. Artık ne yazacaklarını çok iyi biliyorlardı. Ödev başlıklarını attılar:
“Geçmişten Geleceğe Temiz Hava: Filtrele, Ağaçlandır ve Koru.”
Raporlarında şunları yazdılar:
- Hava kirliliğini önlemek için fabrikalara filtre takılmalı (Tıpkı yün süzgeçler gibi).
- Ormanlar korunmalı ve artırılmalı (Vadiye diktikleri ağaçlar gibi).
- Şehirler, rüzgar akışını kesmeyecek şekilde planlanmalı.
- Ve en önemlisi; temiz hava, en değerli hazinedir.
Ödevleri okulda birinci seçildi. Ama Sarıkız, Balkız, Aykız, Gülyüz ve Görkem için en büyük ödül, 500 yıl öncesinde bir vadide kuşların yeniden öttüğünü bilmekti. Ve o günden sonra ne zaman gökyüzüne baksalar, temiz bir nefes almanın kıymetini herkesten daha iyi anladılar.
